Krynice

Gmina Krynice wchodzi w skład powiatu tomaszowskiego położonego w południowo-wschodniej części województwa lubelskiego. Gmina leży w obrębie dwóch krain geograficznych, Roztocza Środkowego oraz Grzędy Sokalskiej. Obszar gminy jest równy 73,6 km2, stanowi to 4,9 proc. powierzchni powiatu tomaszowskiego. Przez Gminę Krynice przebiega część drogi krajowej (przyszłej drogi ekspresowej S17) nr 17 (Warszawa – Garwolin – Lublin – Zamość – Tomaszów Lubelski – Hrebenne). Droga ta zwana Via Intermare łączy wielki historyczny szlak komunikacyjny Odessa – Gdańsk tworząc korytarz transportowy Morze Bałtyckie – Morze Czarne.

Tereny dzisiejszej gminy Krynice wchodziły w najdawniejszej przeszłości historycznej w skład ziem zwanych Grodami Czerwieńskimi, będącymi dzielnicą czy też krainą państwa Polskiego za panowania Mieszka I. Pierwsze wzmianki o wsiach z obszaru dzisiejszej gminy Krynice są nader skąpe i pochodzą z początków XV w. Nazwa miejscowości Krynice pochodzi od rozlewisk wodnych nazywanych krynicami. Źródła pisane mówią o potężnym, liczącym 300 ha rozlewisku. Jego pozostałość stanowią tereny bagienne i zalew (w dolinie rzeki „Kryniczki”„Kryniczanki”), wykorzystywany jako teren rekreacyjno-wypoczynkowy dla wędkarzy. Pierwsza udokumentowana wzmianka źródłowa o wsi Zwiartów pochodzi z roku 1425. Wsie Dzierążnia i Krynice pierwszy raz wymieniane są w roku 1435, kiedy miejscowości te należały do Adama Łabuńskiego, herbu Zagłoba.

Kościół katolicki pojawił się na tych terenach w połowie XIV w. wraz z osadnictwem polskim. Powstała wówczas sieć parafii rzymskokatolickich. Teren dzisiejszej gminy Krynice obejmują parafie Dzierążnia i Krynice. Parafia Dzierążnia była erygowana dnia 7 kwietnia 1537 r. przez biskupa chełmskiego Jakuba Buczackiego. Rzymskokatolicka parafia Krynice została erygowana dnia 25 czerwca 1925 r. przez biskupa Mariana Fulmana. Powstała przez podział parafii Łabunie.

W roku 1772 Austria, Prusy i Rosja podpisały pierwszy układ rozbiorowy. W tym czasie tereny dzisiejszej gminy Krynice pozostały w składzie Rzeczypospolitej, nadal w obrębie ziemi bełskiej. Dopiero po III rozbiorze resztę ziemi chełmskiej i bełskiej oficjalnie wcielono do monarchii habsburskiej dnia 21 marca 1796 r. i otrzymały one nazwę Galicji Zachodniej. W nowym podziale tereny dzisiejszej gminy Krynice znalazły się w cyrkule lubelskim po przejęciu tych terenów przez carską Rosję.

W lipcu 1831 r. podczas Powstania Listopadowego rozpoczęło się oblężenie oraz blokada Zamościa przez 12 tys. żołnierzy carskich dowodzonych przez generała Kajsarowa. Oddziały wojska polskiego dowodzone przez majora Dominika Bulewskiego oraz majora Wincentego Szymańskiego, broniące twierdzy zamojskiej, stoczyły pod Krynicami zwycięską potyczkę z wojskiem rosyjskim.

W sierpniu 1914 r. podczas I wojny światowej działania wojenne objęły południową Lubelszczyznę. Wojska austriackie stoczyły tu zwycięską bitwę z armią rosyjską dnia 27 sierpnia 1914 r. w okolicach Zamościa oraz 2 lutego 1915 r. pod Komarowem, a następnie wycofały się za rzekę San.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. teren dzisiejszego powiatu tomaszowskiego stał się areną krwawych walk. Rozegrały się tu dwie ciężkie bitwy o Tomaszów Lubelski. W ramach działań wojennych w rejonie Tomaszowa Lubelskiego liczne potyczki między wojskami polskimi a niemieckim rozegrały się na terenie dzisiejszej gminy Krynice m. innymi w okolicach Dzierążni, Polanówki, Majdanu Krynickiego i Zwiartowa.

1 lutego 1943 roku doszło do nowej bitwy z Niemcami pod Zaborecznem. Przeciwko liczącym ok. 240 ludzi i słabo uzbrojonym oddziałom Batalionów Chłopskich Niemcy rzucili do walki zmotoryzowany batalion żandarmerii i dwie kompanie Wermachtu, liczące razem ok. 1500 żołnierzy. Po zaciętych walkach oddziały polskie przegrupowały się w kierunku wsi Róża, gdzie 2 lutego 1943 r. doszło do nowego starcia z Niemcami. Po ciężkiej walce partyzanci zdołali wyrwać się z okrążenia. Zdecydowane działania partyzanckie zmusiły okupanta do zaniechania akcji wysiedleńczej. Wydarzenia, jakie miały miejsce w tym regionie w latach 1942-1943, określane są czasem nazwą powstania zamojskiego. Upamiętnia je Szlak Partyzancki.

Od stycznia 1944 r. do końca okupacji niemieckiej w powiatach tomaszowskim i hrubieszowskim trwały natężone walki toczone przez oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Pierwsze lata powojenne to przede wszystkim odbudowa gospodarki ze zniszczeń wojennych.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Dzierążnia
• Barokowy Kościół Parafialny p.w. WMP w Dzierążni, wzniesiony w 1769-74, z fundacji Antoniego Węglińskiego, dziedzica wsi i pisarza bełskiego, przy pomocy proboszcza Jakuba Wołkiewicza.
• Zespół parkowo – dworski, pałac z ok. 1880 r., eklektyczny, od 2006 r. własność prywatna z ciekawą ofertą agroturystyczną.

Krynice
•Kościół Parafialny pw. św. Stanisława Biskupa, wzniesiony w 1920 r., orientowany, modrzewiowy, ołtarz główny o charakterze rokokowym.
•Neogotycka kaplica oraz zabytkowe nagrobki.
•Ruiny pałacu z II poł. XIX w., park z zabytkowymi dębami

Zwiartów
•Dwór z ok. 1880 r. oraz pozostałości parku krajobrazowego.
•Kapliczka przydrożna z końca XIX w. – Rzeźba św. Jana Nepomucena, ludowa.

Rekreacja i wypoczynek

Zalew krynicki stanowi atrakcję przede wszystkim dla miłośników wędkarstwa. Można także powiosłować kajakiem lub własną łódką. Zalew ma około 1.3 km. Miłośników przyrody zachwyci urozmaicony krajobraz z licznymi wzniesieniami, jarami i wąwozami. Nad „Dzierążanką” w Zwartowie napotkać można bobry oraz poobserwować liczne ptactwo łąkowe. Agroturystyka „Dworek w Dzierążni” zapewnia relaks i wypoczynek w wyjątkowym dworskim klimacie.

Szlak rowerowy w gminie Krynice
Szlak rowerowy w gminie Krynice powstał od niedawna i liczy sobie 32,5 km. Składa się on z trzech tras: czarnej, zielonej i niebieskiej. Zainstalowano 100 oznaczeń jak również powstały miejsca postojowe wyposażone w ławki, stojaki na rowery oraz kosze na śmieci w dwóch miejscowościach: przy świetlicy w Dzierążni oraz obok boiska w Zwiartowie.
Długość szlaków: 32, 5 km w tym:
niebieski 13,5 km
zielony 10 km
czarny 9 km

Krynice Informacja Turystyczna
Gminny Ośrodek Kultury w Krynicach
22-610 Krynice, tel. 84 663 01 07
e-mail: gok_krynice@poczta.onet.pl
www.krynice.com.pl

Krynice